تحليل سهم خريد و دريافت پول نقد در كارت بانكي / دردسرهاي بانكداري مدرن
دولتهای غربی و مردم معتقدند که "فقط معامله خلاف با پول نقد انجام میشود مگر اينکه خريد خيلی کوچک باشد." اين جملهها سرآغاز تحليلی منتشر شده در سايت اينترنتی "راه راست" است که به صورت تخصصی به مباحث بانکداری الکترونيکی میپردازد.
باور جمله مذکور برای ايرانيانی که در سالهای اخير تازه با مفهوم پول الکترونيکی و کارت بانکی آشنا شدهاند قدری عجيب به نظر میرسد، چرا که در کشور ما همه چيز بر عکس گفته فوق است، بانک يعنی معطلی، کارت بانکی يعنی مواجه با ATM خراب و بیپول و يا پوزهايی که کار نمیکند. اما درست در آن سوی مرزها دولتها با تامين دستگاهها و سامانه های لازم برای همه شهروندان غربی که قطعا تعداد آنها بيش از نيازشان است توانستهاند به مردم بقبولانند که حمل يک کارت-پول برايشان بسيار کمهزينه تر، کم ريسکتر و کم خطر تر از حمل پول است.
بانکهای غربی تمام واريز و برداشتهای زياد پول نقد را مظنون به خلاف شمرده و گزارش مینمايند.نوع ديگری از گزارش شامل مشتريانی است که زياد پول نقد جابجا میکنند.در معاملات روزمره اگر باچک يا اعتبار يا کارت معامله نماييد چنين برداشت بدی نمیشود چون قابل پيگيری شناسايی زنجيرهای است. اگر چه کارتهای بانکی برای خريد کالا و خدمات ساخته شدند، اما هنوز برای دريافت پول نقد به ميزانی قابل توجه استفاده میشوند. برای دريافت وامهای خرد چارهای جز کارت اعتباری وجود ندارد. اما همين کارت در بعضی از کشورها مانند آمريکا به مقدار زياد و در بعضی کشورها مانند آلمان به مقدار کمتر استفاده میشوند. از 5908 ميليارد دلار کل مصرف ويزا و مسترکارد در سال 2005 حدود 64 درصد به خريد تعلق داشت و باقی که 36 درصد باشد برای دريافت پول نقد توسط خودپرداز و در شعبه صرف شد.مبلغ کل مصارف ويزا و مستر کارت جهان 5908 ميليارد دلار و مقدار کل خريد 3805 ميليارد دلار و کل دريافت پول نقد 2103 ميليارد دلار بود و سهم هر يک در جدول آمده است.
بيشترين ميزان نسبت به خريد به دريافت پول نقد متعلق به کشور کانادا است که 88به12 است. آمريکا در مقام دوم با نسبت 78به 22 است. اروپا 63به 37 است. آمريکای لاتين 32 به 68 است. آسيا 52 به 48 است. خاورميانه و آفريقا 38 به 62 است. قابل توجه است که نسبت خريد در آمريکا در 5 سال گذشته از سهم 6/52 درصد به 8/44 درصد نزول پيدا کرده است و اروپا از 26 درصد به 3/31 درصد افزايش يافته است.
اين ايران متفاوت ما
راه راست در ادامه گزارش خود آورده است: در ايران مساله درست برعکس است. اگر شما با پول نقد وارد معامله شويد برايتان بهتر است. هم اعتبار بيشتری داريد و هم کمتر به شما برای خلافکاری و جعل اسناد شک میکنند. در غرب اگر برای خريد ماشين پول نقد بدهيد يا نمیپذيرند يا فورا گزارش میکنند. چون اگر اين کار را نکنند، پای خودشان گير میکند.
از طرف ديگر، در معاملههای گران و بزرگ نيز از تبادل پول نقد نيز حذر میکنند. اولين مشکل آنها عدم وجود ردپای محکم است. اگر معاملهای با چک يا کارت يا هر وسيله الکترونيکی ديگری انجام شود، ردپا و اثری بين دو طرف برقرار مینمايد که در وقت شکايت و رسيدگی در حيطه قضايی بکار میآيد. اما اثبات پرداخت پول نقد فقط از طريق همان نوشتهجات و اسنادی است که قابل جعل هستند و طرف سوم قابل اعتمادی نيز در ميان نيست. اگر بتوان اثبات کرد که پولی به شخصی پرداخت شده، میتوان در دادگاه از علت آن سوال کرد. اما اگر پرداخت مورد شک و شکايت باشد، فقط میتوان برای اثبات پرداخت آن تلاش کرد وگرنه انکار علت مشکل نيست. برای همين امر است که شهروندان غربی با روی خوش و اعتماد به بانکها و موسسات اعتباری و کارت نگاه میکنند. آنها موسسان مذکور را در کنار خود و همکار خود برای کارهای کارهای سالم و دوری از خلافکاری میدانند.
نکته مهم اين است که اکثر موسسات مالی و بانکها در غرب، خصوصی و از مردم هستند و دوگانگی دولت و مردم در اين بين وجود ندارد.
واريز پول در بانک و مصرف آن به صورتی غير نقدی، باعث میشود که همه چيز بصورت الکترونيکی ثبت شود. به همين دليل است که خلافکاران بزرگ به جای معامله با پول نقد به سراغ خريد بانکهای کوچک میروند. اگر کسی بتواند در سيستم بانکی جايی داشته باشد، میتواند ردپای الکترونيکی خود را پاک کند يا گزارش نکند.پولشويی نيز از اين طريق سادهتر است چون تمام عوامل در دست خلافکار است.
چرا مردم از کارت بانکی استفاده نمیکنند؟
يکی از مهمترين دلايل عدم استفاده مردم ايران از کارتبانکی امنيت بالای انتقال پول در کشور است که البته به خودی خود امری دوست داشتنی است اما پايههای کج آن ما را گرفتار مشکلاتی مثل فشار بيش از حد به خودپردازها برای گرفتن پول نقد میکند.
چاپ و رواج پول درشت دارای مزايا و معايبی است. مزيت عمده آن که توسط دارندگان دستگاه خودپرداز بيان میشود، کم کردن استهلاک دستگاه و تسريع در ارائه اسکناس به مشتريان بانک است. متاسفانه از ابتدای اتوماسيون در ايران، دستگاه خودپرداز به غلط ، بيشتر مورد توجه قرار گرفته و در تصميمگيریها موثر واقع میشود.
"راه راست" در يکی ديگر از گزارشهايش به بررسی مضرات اسکناس درشت در راه توسعه و فرهنگسازی برای پول الکترونيک میپردازد و آنها را به صورت زير ليست میکند:
1-يکی از علتهای رويکرد مردم دنيا (غير از ايران) به استفاده از کارت بانکی، ناامن بودن حمل پول نقد است. اگر 500يا1000 يورو پول نقد همراه شما باشد امنيت شما به مخاطره میافتد. اين امر در ايران درست نبوده و امنيت حمل پول نقد در ايران بسيار بالا است. اسکناس درشت، باعث راحتی استفاده از اسکناس، کم کردن فشار بيهوده به دستگاه خودپرداز و دوری از پوز میشود.
2-پرداخت کارمزد فروش يک تا يک و نيم درصد، برای بسياری از فروشندگان زياد بوده و باعث دفع آنها از قبول دستگاه پوز میشود. اين موضوع کاملا منطقی است، چون فروشهايشان را يک درصد گران میکند که در مجموع، کاملا برايشان محسوس است.
3-هزينه يا کارمزد شتاب و پذيرنده که دستگاه را نسب کرده، بسيار بالا است. بطوريکه بر اساس آمار ارايه شده توسط شتاب در مرداد ماه 1384 که بيش از يک ميليون تراکنش را ذکر کرده بود. درآمد شتاب از اين محل حدود يک ميليارد تومان در ماه میشود. که تقريبا مساوی با هزينه ماهانه چاپ اسکناس است. ساير هزينهها نيز مزيد بر اين میشود.
4-با توجه به قيمت يک دستگاه پوز، استهلاک آن، هزينه شبکه، تجهيزات رايانه، هزينه ستاد مرکزی، هزينه کارمندان و کليه هزينههای بالاسری در 5سال، هزينه يک دستگاه پوز حداقل 15 هزار تومان در ماه است.
5-بانک مرکزی، با دستور به کليه بانکهای ايران، اراده کردهاند که در 5سال آينده يک ميليون دستگاه پوز نصب کنند.
6-اگر رشد نصب پوز را نرمال فرض کنيم، يعنی از روز اول، تعداد نصب شده يک عدد، و در پايان 5 سال، يک ميليون عدد باشد، هزينه ما در 5 سال، حاصل ضرب 60 ماه در 15 هزار تومان در 500 هزار است که 450 ميليارد تومان میشود.
7-در بهترين حالت از گسترش پول اکترونيک در خرده فروشی که ما را مانند آمريکا کند، حداکثر يک سوم از گردش پول خرده فروشی را حذف و با کارت بانکی جايگزين میکنيم. و با توجه به مفروضات فوق طبيعی است که:
الف-هزينه نصب پوز، بسيار بالاتر از هزينه چاپ اسکناس است، حتی اگر چند برابر کمتر از مقادير محاسبه شده ما باشد. کاربرد پوز هم مشکلتر از اسکناس است، خصوصا عدم اطمينان از وجود دستگاه در تمام اماکنی که خريد انجام میشود، مخصوصا در شهرستانها.
ب-چاپ اسکناس درشت 5 و 10 هزار تومانی در مرحله اول باعث کم شدن استهلاک دستگاه خودپرداز و در همان لحظه باعث کم شدن استقبال از دستگاه پوز توسط فروشنده و دارنده کارت میشود. به عبارت ديگر، پول درشت در ايران باعث ضديت با پول الکترونيک و دستگاه پوز میشود.
ج-ذخيره پول در تشک، متکا و منزل افزايش میيابد، مقدار زيادی در دست مردم قرار گرفته و از حسابهای بانکی خارج میشود!
د-اشکالی ندارد که هم پول درشت چاپ کنيم و هم دستگاه پوز را گسترش دهيم. اما تاثير هر يک بر ديگری را مد نظر داشته باشيم. اگر دلايل استفاده از اسکناس را تقويت کرديم، تقويت ساير نقاط قوت استفاده از دستگاه پوز را در دستور کار قرار دهيم.
+ نوشته شده توسط enbank در جمعه
1387/06/15 و ساعت
22:10 |
